من جهة الذات و المظهر ، باعتبار ظهور در كسوت اعيان ، نه مظاهر خلقى كه صورت ذات اويند از موجود ديگر بظهور پيوسته‌اند و نه ذات جدا از مظاهر و مباين با صور سوائيه است ، بل كه يك حقيقت ، ظاهر و مظهر است ، و اين شأن وحدت اطلاقى است كه در عين وحدت عين كثراتست . بعضى در مقام « 1 » بيان و تقرير معناى حقيقت وجود و قول اربابِ عرفان - في الوجود و انه الحق - گفته‌اند : مراده من هذا الوجود ، الوجود الذي هو في مقابل المفهوم ، أي حقيقة الوجود التي بها يطرد العدم ، و هي سارية في جميع الأشياء ، و هو حقيقة الحق عند العرفاء ، و المراد من هذا الحق هو الذي يكون ذاته عين التحقق و التحصُّل و لا يحتاج إلى الحيثيَّة التقييدية « 2 »

--> ( 1 ) سيد الحكماء آقا ميرزا أبو الحسن در حواشى خود بر مقدمه قيصرى بر شرح فصوص ، حقيقت وجود را مقابل مفهوم عام وجود دانسته‌اند ، لذا آن را اعم از وجود واجب و ممكن پنداشته‌اند و در مقام تقرير مطلب گفته‌اند كه ، حقيقت وجود منشأ انتزاع وجوب است ، بدون حيثيَّتِ تقييدى ، چون ماهيّت در مقام اتّصاف بوجود و وجوب محتاج به جهت تقييد است كه با ملاحظة انضمام به آن تقرّر خارجى پيدا مىنمايد . ( 2 ) رجوع شود به شرح حقير بر مقدمة قيصرى ، نگارنده در آن جا مفصّل بيان كرده‌ام كه بنا بر مسلك عرفا حقيقت وجود كه به تصريح قيصرى مقام ذات است لذا ، وجود مطلق را فعل و مقيد را ، اثر آن دانسته ، بضرورت أزلي متّصف است و چون وجود ممكن نسبت و ظهور حقيقت است ، خود حكمى ندارد و اتّصاف آن به تحقق مجاز است . بايد به اين أصل توجه داشت كه قائل به تحقق وجود مطلق بحسب وجود خارجى ، حقايق ذهنى و مفاهيم ادراكى از جمله مفهوم وجود را امرى حقيقى مىدانند و إثبات تحقق وجود مطلق هويّت الهيّه و حقيقت وجود مطلق را شاملِ جميع مراتب و مظاهر وجودى مىداند و ما در اين مسأله مفصّل بحث كرده‌ايم كه سريان هويّت الهيّه در مراتب وجودى از عقل تا ماده ، ملاك تحقق وجود اشياست بحسب خارج و حقايق ذهنى نيز از سريان هويّت وجود مطلق در نشأت ذهن متحقق و ثابتند .